Velsen / IJmuiden
Velsen:
De plaatsnaam gaat terug op een waternaam Felisa, mogelijk een combinatie van fel = vaal en isa = bruin, een achtervoegsel ter aanduiding van een water, zodat Velsen genoemd zou zijn naar de ligging aan een 'vale, bruine waterloop'. Andere benamingen zijn Felison (ca.722), Vellesan (voor 989) . De eerste sporen van bewoning gaan terug naar ca. 2000 voor Chr. Net na het begin van de jaartelling hebben de Romeinen een militair tentenkamp en een haven met kades gesticht.
In 720-721 is een houten kerkje gewijd aan apostel Paulus in Velsen door Bonifatius in Velsen gesticht. Waar is echter onbekend. De huidige Engelmunduskerk in Oud-Velsen werd gebouwd in de 12e eeuw, een eenvoudig tufstenen gebouwtje. De kerk werd in de 13e eeuw door de heren van Brederode uitgebreid met een toren en een kapel van baksteen.
Velsen werd door de aanleg van het Noordzeekanaal in tweeën gesplitst wat resulteerden in Velsen-Noord en Velsen-Zuid.
In de omgeving van Velsen werden door welgestelde Amsterdammers diverse buitenhuizen gebouwd. De bekendste nog bestaande huizen zijn: Velserbeek en Beeckestijn.
IJmuiden:
Op 8 maart 1865 werd gestart met het graven van het Noordzeekanaal om de verbinding van Amsterdam met de Noordzee te verbeteren. De arbeiders van het bouwwerk woonden in een nederzetting op "De Heide" (waar nu het gemeentehuis staat). Bij de opening van het kanaal op 1 november 1876 werd de naam IJmuiden gegeven aan het grondgebied. Deze naam was al in 1848 door journalist Mr. Simon Vissering "gebruikt".
Na het gereedkomen van de Zuidersluizen in 1876 ontstaat Oud-IJmuiden, tegelijk met de opkomst van de visserij, welke in 1912 volledig is volgebouwd. Er worden nieuwe wijken gebouwd waardoor de oude nederzetting "De Heide" en Oud-IJmuiden met elkaar verbonden worden.
De oorspronkelijke bewoners van IJmuiden waren de arbeiders van het kanaal en de vissers die in IJmuiden een nieuwe toekomst zochten en hun armoedige situatie probeerden te verbeteren. De bevolking kwam dus vanuit alle windstreken en was een mengelmoes. Hierdoor ontstond in IJmuiden een cultuur van geen blad voor de mond nemen en de 'recht voor zijn raap' mentaliteit.
In 1896 kwam de Rijksvisserijhaven gereed die niet alleen een uitstekende accomodatie bood aan de moderne trawlervloot maar in 1897 ook aangesloten werd op het spoorwegnetwerk. De Rijksvisafslag werd in 1899 in gebruik genomen. Deze ontwikkeling betekende voor de andere vissersdorpen de ondergang. Veel vissers uit andere dorpen kwamen naar IJmuiden om op de trawlers of loggers te werken. De vissershaven van IJmuiden werd bezocht door vissersboten uit vele andere dorpen en landen (als toevluchtshaven, door de pieren). Ook verlegden vissers van andere dorpen, zoals Vlaardingen en Maassluis, hun aanvoer naar IJmuiden. Vishandelaren en andere beroepsgroepen rond de visserij vestigde zich ook in IJmuiden en zo ontstond een levendige handel wat er in resulteerde dat IJmuiden een van de grootste visserijhavens van West-Europa werd.
De havenlichten waren bij de aanleg zo geconstrueerd dat ze 12 dagen achtereen konden branden. Door zeelieden werd de verlichting op de pieren al gauw 'het eeuwige licht' genoemd.
De IJmuider vissers ontwikkelde een eigen taal, het 'omgekeerde praten'. Waarschijnlijk ontstaan om onverstaanbaar te zijn voor de concurrentie. Deze uitstervende taal werd alleen in IJmuiden gesproken en wordt nog maar door een enkeling beheerst.
In 1925 werd er een treinstation aan de Julianakade in IJmuiden gebouwd. De spoorlijn naar IJmuiden werd de "IJmuiderlijn" of "Vislijn" genoemd. In 1983 staakte de NS het personenvervoer naar IJmuiden en in 1995 werd het station afgebroken. Van 1996 tot 1999 werd de spoorlijn opnieuw voor reizigersvervoer gebruikt door LoversRail als spoorlijn naar het strand . Ondertussen zijn de rails grotendeels verwijderd.
Scheveningen Radio heeft vanaf 1904 tot en met 1998 in IJmuiden het ontvanggedeelte van hun station ondergebracht.
Alhoewel IJmuiden behoort tot de gemeente Velsen is het vele malen groter dan de plaats waaraan het zijn naam ontleent. De bestuurders van Velsen wilden meerdere malen zelfstandigheid van IJmuiden maar om financiele en belastingtechnische redenen is dit nooit gebeurd.
Voor december 1942 moesten de inwoners van IJmuiden geevacueerd zijn.
De Duitsers bouwden namelijk de Nederlandse kust vol met bunkers, kazematten, tankversperringen, prikkeldraad, mijnenvelden en wat dies meer zij. Die kustversterking noemden ze de "Atlantikwall". Omdat IJmuiden de ideale plek was, met industrie en open verbinding naar zee, werden de huizen vervolgens grotendeels met de grond gelijk gemaakt omdat deze in het schootsveld stonden. In totaal zijn er 3190 woningen, 159 andere gebouwen, 2 kerken en 9 scholen verwoest. Zo'n 4600 woonhuizen, 363 andere gebouwen en 10 kerken zijn beschadigd. IJmuiden was omgebouwd tot "Festung" waarin de Duitse "Kriegsmarine" een uitvalsbasis voor torpedojagers en kleine onderzeeërs onderbracht.
Na 5 mei 1945 konden de geëvacueerden weer terug naar hun woningen, hopende dat ze die nog in goede staat aantroffen. Van het eens zo bloeiende IJmuiden was niet veel meer over. Onder leiding van de architect Dudok is de wederopbouw van IJmuiden gestart.
In 1952 begon men aan de bouw van de Velsertunnel welke in 1957 gereed was. De tunnel bestaat uit 2 buizen voor het verkeer en 1 buis voor het spoor. Hierdoor werd de Velserspoorbrug overbodig en in 1958 afgebroken. De Velserspoorbrug was een draaibrug uit 1905 en op dat moment de grootste draaibrug van Europa. Deze was gebouwd ter vervanging van de lagere spoorbrug uit 1876.
Het geloof heeft voor een groot deel van de bevolking van IJmuiden geen belangrijke rol gespeeld.
Foto's/ansichtkaarten:
De Insinger Bewaarschool (1918-1944) James Wattstraat. (Mevr. P. v.d. Steen)
Kennemerplein voor de 2e WO. (Dhr. v.d. Gaag)
Willemsplein voor de 2e WO. (Dhr. v.d. Gaag)
Meer foto's van over de historie van Velsen/IJmuiden kunt u hier bekijken.
Bronnen: Velsen-online, Zeehaven IJmuiden, Noord-Hollandsarchief, De geschiedenis van Nederland, Wikipedia